|
آثار تاريخي كاشان
(صفحه 2)
صفحه
1
خانه تاريخي
طباطبائي
اين خانه در نزديكي خانه تاريخي بروجردي و در جوار
بقعه مباركه امامزاده سلطان امير احمد(ع)- كه اين بقعه نيز از آثار
هنري قرن نهم و دهم مي باشد- خانه باشكوهي وجود دارد و به خاطر اينكه
سنگ بناي اين خانه را شخصي به نام حاج سيد جعفر طباطبائي نطنزي بنا
نهاده است به خانه طباطبائي موسوم و مشهور گرديده است.اين خانه در
زميني به مساحت 4730 متر مربع و در حدود سال 1250 قمري با مهارت و
هنرمندي معمار معروف كاشاني استاد علي مريم احداث گرديده است.
اين خانه مشتمل بر چهار صحن و حياط مي باشد كه حياط مركزي متعلق به
قسمت بيروني و دو حياط متعلق به اندروني و يك حياط متعلق به خدمه بوده
است.
قسمت اندروني خانه شامل اتاق پنج دري ساده در مركز و دو حياط در دو طرف
آن و داراي سرداب هائي كه بادگيرها هوا را در آن جريان مي دهند كه اين
قسمت محل سكونت خانواده مرحوم طباطبائي بوده است. حياط ضلع شمال غربي
بزرگتر و تعداد اتاق هاي آن بيشتر مي باشد و داراي سرسراي پذيرائي
مجزائي است. در زيرقسمت اندروني مخصوصا اتاق مركزي، سرداب بزرگي قرار
دارد كه داراي مشخصات منحصر به فرد خود است و به علل مختلف از جمله:
وجود بادگير، سقف ضربي، نوع مصالح به كار رفته در بدنه، دو جداره بودن
بدنه، وجود حوضي كه قبلا در مركز سرداب بوده، اختلاف ارتفاع با سطح
كوچه حدود 8 تا 10 متر، نسيم خنكي كه از سطح حوض حياط مركزي وارد
زيرزمين مي شود؛ همه اين عوامل باعث شده تا به خصوص در فصل تابستان 15
تا 20 درجه اختلاف درمابين زيرزمين و بيرون آن مشاهده شود.
قسمت بيروني شامل تالار بزرگ ( اتاق شاه نشين) در مركز با نورگيرها و
پنجره هاي مشبك رنگي و پنجره هاي كناري دو جداره كه عمودي باز و بسته
مي شود. اين اتاق داراي تزئينات نقاشي و آئينه كاري و گچ بري هاي جالب
از جمله پنجره هاي مشبك گچي است كه همچون پارچه توري ظريفي به نظر مي
رسد. در دو طرف اتاق شاه نشين اتاق هاي گوشواره بنا شده است در جلوي
اتاق شاه نشين، ايواني با آئينه كاري و گچ بري هاي جالب ديده مي شود.
در طرفين تالار بزرگ دو حياط خلوت و نورگير به صورت قرينه يكديگر احداث
شده است كه داراي تابلوهاي بديع نقاشي مي باشند و از نفايس آثار هنري
اين ديار به شمار مي آيند. اسناد و قرائن نشان مي دهد كه هنرمند بزرگ و
نقاشباشي دربار ناصر الدين شاه قاجار يعني ميرزا ابوالحسن غفاري كاشاني
ملقب به صنيع الملك با مالك خانه دوستي نزديك و مراوده خانوادگي داشته
است لذا به احترام دوستي كه با مرحوم طباطبائي داشته در اجراي گچ بري
ها و ترسيم نقاشي هاي اين خانه نظارت داشته است. و اين مطلب ارزش و
اعتبار تزئينات خانه طباطبائي را بسيار افزايش مي دهد.
حياط خدمه شامل اتاقهاي خدمه، زيرزمين خدمه، آشپزخانه و اصطبل زمستاني
و تابستاني مي باشد كه تعدادي از اتاق هاي خدمه از بين رفته است.
آب خانه از دو رشته قنات دولت آباد و نصر آباد تامين مي گرديده است.
خانه طباطبائي داراي 5 درب ورودي مي باشد كه ورودي اصلي به دو ورودي
اندروني و بيروني در قسمت هشتي تقسيم مي گردد. علت پيچ و خم هاي
راهروهاي ورودي جهت شكستن اختلاف ارتفاع و نداشتن ديد مستقيم است.
لازم به توضيح است كه خانه مسكوني و زادگاه شادروان «سپيده كاشاني» -
شاعر بزرگ معاصر- نيز در مجاورت خانه تاريخي طباطبائي و در جنوب آن
قرار دارد.
خانه تاريخي
بروجردي
اين خانه در محل سلطان امير احمد كاشان در خيابان
علوي واقع است. اين خانه توسط بازرگاني به نام حاج سيد حسن نطنزي در
حوالي سال 1275 قمري در دوره قاجاريه ساخته شده است. چون صاحب خانه مال
التجاره از بروجرد وارد مي كرده، لذا به حاج آقا حسن بروجردي مشهور شده
و خانه اي هم كه متعلق به وي بوده است به خانه بروجردي موسوم گرديده
است.
معمار اين خانه يكي از نوابغ معماري كاشان و از طراحان معروف ساختمان
به نام استاد علي مريم بوده است كه در ايجاد دو بناي تاريخي ديگر
كاشان، يكي خانه تاريخي طباطبائي (در نزديكي خانه بروجردي) و ديگري
تيمچه امين الدوله (واقع در بازار) نقش داشته است.
اين خانه شامل دو قسمت بيروني و اندروني است و محلي كه فعلا در معرض
ديد عموم است قسمت بيروني اين خانه است.
در بدو ورود به خانه وارد هشتي ورودي خانه مي شويم كه درب ورود به
قسمت اندروني خانه هم در اين هشتي قرار گرفته است، پس از آن از راهروي
نسبتا طولاني و شيبدار گذشته و وارد حياط مي شويم، در كنار اين راهرو
ايوان شمالي خانه قرار دارد، در قسمت شمالي ايوان يكي پنج دري واقع است
كه محل پذيرائي مهمانان بوده و دو طرف آن دو اطاق بهار خواب قرار دارد
كه به علت نور مناسب و گرماي زياد، بيشتر در زمستان مورد استفاده قرار
مي گرفته، ديوار بيروني اطاقهاي اين ايوان و نيز داخل اطاق پنج دري با
گچ بري هاي بسيار ظريف با طرح گل و مرغ زينت يافته است. در داخل حياط
يك حوض بزرگ و باغچه هاي وسيع دراطراف آن قراردارد. در قسمت شمال شرقي،
مطبخ (آشپزخانه) قرار گرفته، در قسمت شرقي بنا اتاقها و ايوانهاي
سرپوشيده اي به چشم مي خورد كه درجلو ايوانها پله هائي جهت رفتن
به سرداب ها (زيرزمينها) ساخته شده است، اين سردابها در جبهه هاي مختلف
بنا واقع است كه به وسيله بادگيرهائي بلند هواي آنها تهويه وخنك شده و
قابل استفاده در هواي گرم تابستان بوده است. در روبرو يعني در قسمت
جنوبي بنا، تالار سرپوشيده اي به چشم ميخورد كه بر پيشاني آن مي توان
هنرنمائي استادكارايراني را نظاره گر بود، به طوري كه منافذ مشبكي كه
جهت تهويه هواي تالار در اين قسمت تعبيه گرديده با گچ بري جالب و ديدني
درآميخته و دلربائي مي كند.
در بام تالار نيز نورگيرها و بادگيرهاي فوق العاده جالب و منحصر به
فرد خود نمائي مي نمايد كه از نظر طرح و اجرا در زمره آثار بديع معماري
سنتي است.
تالار بزرگ سر پوشيده كه محل برگزاري اعياد و مراسم سوگواري بوده است
شامل يك ايوان كه داراي سقف بلندي است در جلو و يك قسمت شاه نشين در
انتهاي تالار كه از قسمتهاي ديگر مرتفع تر بوده و داراي تزئينات خاصي
است و نيز تالارهائي در دو طبقه در جنبين آن ديده مي شود. سقف تالار با
طرح بسيار زيبائي گچ بري و مقرنس كاري و رنگ آميزي گرديده است. سقف ها
و بدنه داخلي سرپوشيده و تالارهاي جنبي آن با نقوش گل و مرغ و شكارگاه
و حيوانات گچ بري و يا نقاشي و يا با خط خوش تابلوهايئ زيبا آفرينش شده
است، به خصوص روي ديوارهاي شاه نشين تصاويري از پادشاهان قاجار در
تابلوهايي ديواري خودنمائي مي كند. نقاشي هاي اين بنا در شيوه هاي
متنوع و با رنگ و روغن و آبرنگ و زير نظر هنرمند نامدار نقاشي ايران در
دوره قاجاريه مرحوم ميرزا محمد خان غفاري كاشاني ملقب به «كمال الملك»
ترسيم گرديده است و طرح هاي گچ بري اين خانه نيز با نظارت اين استاد
بزرگ تهيه و به انجام رسيده است. با توجه به گچ بري هاي قسمتهاي مختلف
اين خانه، به خصوص پنجره هاي مشبك گچي داخل اطاق بزرگ كه ازكمال ظرافت
به پارچه توري شباهت دارد به مرتبه ذوق و هنر اين هنرمند ايراني و ديگر
استادكاران و معمار اين خانه واقف مي گرديم.
جالب است بدانيم كه مرحوم حاج آقا حسن بروجردي براي فرزندش سيد مهدي از
دختر مرحوم حاج سيد جعفر طباطبائي خواستگاري مي نمايد و خانواده
طباطبائي شرط موافقت با ازدواج را ساخت خانه اي آبرومند و درخور شان
عروس خانم قرار مي دهند و به همين خاطر حاج آقا حسن از همان معماري كه
خانه طباطبائي را ساخته دعوت مي كند كه اين خانه را بسازد.
مجموعه خانه هاي تاريخي
عباسيان
اين مجموعه در كوي سلطان امير احمد قرار دارد و در
سال 1252 هجري قمري به وسيله مرحوم حاج محمد ابراهيم، يكي از تجار
خوشنام كاشان ساخته شده است كه از لحاظ طرح معماري و تزئينات و استفاده
از فضاها وحجم هاي موجود در آن بسيار غني و از نظر معماري سنتي در نوع
خود منحصر به فرد است.
مجموعه خانه هاي تاريخي عباسيان به تحقيق و طبق نظر نخبه ترين
كارشناسان معماري، جزو برجسته ترين آثار معماري اسلامي و يكي از
نامزدهاي دريافت جايزه بهترين بناهاي مسكوني ايران اسلامي است.
اين مجموعه مشتمل بر پنج حياط و گودال باغچه بوده است كه پس از فوت
مالك اوليه به مرور از هم تفكيك و به صورت پنج باب خانه مستقل از هم
درآمد، بدون اين كه صاحبان و سكنه بعدي هر كدام از اين پنج باب خانه
آگاهي داشته باشند كه اين خانه ها در بدو ساخت جزو يكي مجموعه و باهم
در ارتباط بوده اند. در سالهاي اخير با همت و تلاش مسوولان ذي ربط چهار
واحد از پنج باب خانه خريداري و كار بازسازي آنها انجام شده است.
از چهار باب خانه خريداري شده، دو واحد آنها به صورت طرح معمول معماري
بافت قديم كاشان يعني گودال باغچه و يكي از آنها به صورت دو طبقه با
حياط مسقف و چهارمي كه در اصل باغچه بوده است به صورت حياط سنتي
است.خانه هاي عباسيان به لحاظ معماري، داراي طرحي بسيار قوي و غني و از
نظر تزئينات گچ بري و نقاشي و كاربري تزئينات معماري اسلامي نظير: رسمي
بندي، يزدي بندي، كاربندي، قطاربندي، مقرنس و مشبك در اوج زيبائي و
ظرافت است.
در خانه عباسيان يكي ازمراجع بزرگ و برجسته معاصر كاشان به نام مرحوم
آيت الله سيد محمد علوي بروجردي متولد و تربيت يافته است و حتي يكي از
خانه ها را كه ارث به وي رسيده بود به محل حوزه درس تبديل كرده بود.
قلعه جلالي و حصار سلجوقي
در انتهاي خيابان علوي و در نزديكي هاي آثار ديگري
همچون خانه هاي بروجردي و طباطبائي و بقعه سلطان امير احمد (ع)، در
طرفين خيابان، دو ديوار بلند كاهگلي به چشم مي خورد كه از بقاياي حصار
معروف عهد سلجوقي است. اين دژ تسخير ناپذير آن دوران در اواسط قرن پنجم
هجري به همت يكي ازرجال نامدار و سخاوتمند در دولت سلجوقيان به نام
خواجه مجدالدين ابوالقاسم كاشاني ساخته شده است و اسناد معتبر تاريخي
نشان مي دهد كه اين دژ بلند، مستحكم و حصين چند بار اهالي كاشان را از
دست حملات سخت لشگريان مهاجم و از قتل عام هاي وحشيانه و غارت
عمومي نجات داده است.
در كنار اين دژ، قلعه اي عظيم خود نمائي مي كند كه به دستور سلطان جلال
الدين ملك شاه سلجوقي (جلوس 465 ق) ساخته شده است. اين بناي عظيم خشت و
گلي مدتها از اهالي كاشان حراست مي نموده است و مدتي هم ارگ و
مركز حكومتي كاشان بوده است.
در داخل و خارج قلعه دو بناي گنبدي شكل وجود دارد كه موسوم است به
«يخچال»، بدين صورت كه با نگهداري يخهاي زمستاني در اين يخچالها،
جوابگوي نياز اهالي در تابستان گرم كوير بوده است.
بقعه
امامزاده هارون بن موسي (ع)
اين بقعه در خيابان باباافضل واقع و مربوط به دوران
صفوي مي باشد. در اين بقعه امامزاده هارون بن موسي بن جعفر (ع) مدفون
مي باشد. نقل شده هنگامي كه حضرت ابوالفضل (ع)(در كربلا شهيد گرديد
يكي از دستان حضرت را در اين محل دفن كرده اند و اين محل مشهور شده به
«پنجه شاه»، و پس از شهادت حضرت هارون بن موسي (ع)، آن حضرت را در اين
محل دفن كرده اند.اين مجموعه نيز داراي بارگاه و رواق كاشي كاري و
سقفهاي آينه كاري شده و گنبد مخروطي شكل و مناره آجري كه در كنار سردر
صحن زيارتگاه قرار دارد و نيز صحن و غرفه هاي اطراف آن و نيز ضريح چوبي
مي باشد.
در كنار رواق اصلي محلي است كه مجسمه يكدست كه توسط ميرزا ابوالحسن
غفاري كاشاني ملقب به صنيع الملك ساخته شده است در آن نگهداري مي شود.
در كنار اين بقعه مقبره اي است كه آرامگاه چند تن از عالمان و
دانشمندان معاصر كاشان از جمله آيت الله ملا عبدالرسول مدني و فرزند
ايشان مرجع و فقيه عالي مقام آيت الله العظمي آقا رضا مدني كاشاني مي
باشد.
بقعه حبيب بن
موسي (ع)
اين بقعه درخيابان امام
خميني واقع و متعلق است به صحن و گنبد كاشي كاري و از زيارتگاه هاي
معتبر به شمار مي رود.
قدمت اين بقعه مربوط به دوران سلجوقي است. محراب كاشي نفيسي كه اواسط
قرن هفتم توسط هنرمندان خاندان ابوطاهر كاشاني براي اين بقعه ساخته شده
است در موزه دوران اسلامي تهران نگهداري مي شود. در زمان صفويه به خصوص
شاه عباس اول به علت اين كه دودمان صفويه به خصوص شاه عباس اول به علت
اين كه دودمان صفويه را از اولاد اين امامزاده مي دانستند به اين بقعه
توجه خاصي مي شد. و بر حسب وصيت شاه عباس اول او را در اين بارگاه دفن
كردند كه مدفن او در كنار رواق، به وسيله سنگ بزرگ و خوش نقش زيبائي
مشخص مي باشد. اين بقعه داراي صحن زيبائي است كه مدفن يكي از علماء
معمار كاشان يعني مرحوم آيت الله مير سيد علي يثربي نيز در اين صحن مي
باشد.
خانه تاريخي آل
ياسين
اين خانه در خيابان امام خميني كاشان
واقع و متعلق به مرحوم حاج سيد محمد تقي پشت مشهدي است كه در
زمان محمد شاه قاجاري ساخته شده است و نهايتا به صورت
موروثي در اختيار آقا نظام الدين مجتهد كاشاني (آل ياسين)- اولين
نماينده مردم كاشان در مجلس شوراي ملي بعد از نهضت مشروطه-
قرار مي گيرد.
اين خانه در سنوات اخير توسط شهرداري
كاشان مرمت و مورد بازديد علاقمندان است.
بقعه امزاده (
شاهزاده ) ابراهيم (ع)
اين بنا در نزديكي فين و در غرب جاده كاشان – فين و با فاصله چند صد
متري آن واقع است. اين بنا منسوب به دوران قاجار و مدفن يكي از فرزندان
امام موسي بن جعفر (ع) است. بناي اوليه به وسيله يكي از زنان اهل فين
به نام خاله بيگم برپا گشته و ديگران در مرمت آن كوشيده اند، اين بنا
داراي گنبد كاشي فيروزه اي با گلدسته مرتفع كاشي كاري و صحني وسيع با
درختان سرو كهنسال، ايوان و رواقهاي ديدني با گچ بري و آيينه كاري و
نيز نقاشي مذهبي است كه بر سقف اصلي حرم (بالاي ضريح) در قالب قابهاي
تزييني ديده مي شود. ايوان آيينه كاري، آبنماي مستطيل شكل 30 در 5 متر،
وبه كارگيري هنر قرينه سازي در اكثر آثار اين بنا، استفاده از تزئينات
آيينه كاري و نقاشي بر سقف مسطح ايوان صحن شمالي (شامل 45 قاب بيضي شكل
گچي كه وسط آن آينه كاري و اطراف آن نقاشي شده) و نيز ديواره ايوان،
گنبد مخروطي دو پوششه با كاشي كاري زيبا و با اسماء متبركه «الله» و
«علي» از مشخصات بي نظير اين مجموعه است.
بقعه ابولولو
اين مقبره در شرق جاده كاشان – فين
مي باشد. اين بنا منسوب به دوره ايلخاني و مربوط به قرون هفتم و
هشتم قمري است. به گفته برخي از مولفين اسلامي، ابولولو معروف به
بابا شجاع الدين خليفه دوم مسلمين را به قتل رسانيده
است.
رواق اصلي بنا با سقف گنبدي
شكل، داراي گنبد زيباي دو پوششه مخروطي شكل و در دو طرف ايوان
اصلي دو غرفه وجود دارد كه در داخل يكي از غرفه ها مقبره
سيد عزالدين از فرزندان امام سجاد (ع) و داراي سنگ
تاريخ بسيار زيبائي است.
بقعه ملا محسن
فيض
در ناحيه
جنوب غربي كاشان و در كنار گورستان قديمي فيض، بقعه علامه محدث ملا
محسن فيض كاشاني (از بزرگترين علماي اسلامي قرن 11 ه.ق) قرار دارد كه
در قرن 13 قمري به تقاضاي ابونصر فتح الله خان شيباني شاعر بزرگ
عصر قاجار توسط فرهاد ميرزاي قاجار احداث شده است.
مقبره محتشم
كاشاني
مقبره اين شاعر بزرگ مرثيه سراي
ايران كه در سال 996 قمري وفات يافت و در كنار خانه مسكوني خود
به خاك سپرده شد؛ در خيابان محتشم كاشان واقع
است.
|