|
عالمان و دانشمندان كاشان
(صفحه
3)
صفحه 1
|
صفحه 2
حاج ملا محمد نراقي
مولانا حاج محمد
عبدالصاحب نراقي متخلص به «صاحب» پسر ملا احمد فاضل نراقي كه از
دانشمندان عصر بود به تاريخ پنجم صفر سال 1215 ه.ق در كاشان متولد شد
وي تحصيلاتش را نزد پدر دانشمند و بزرگوارش به انجام رسانيد و در علم و
فضيلت مورد محبت پدر بود.
ملا محمد طبع شعر نيز داشته ونيكو مي سروده است. از تصنيفات او سه كتاب
در علم حكمت و فقه به نام «مشارق الاحكام» در فقه و «انوار التوحيد» در
حكمت الهيه و «مراصد» در اصول فقه و يك كتاب مثنوي صاحب مي باشد كه
بالغ بر دو هزار و دويست بيت است.
وي همچنين رسالات ديگري نيز در طهارت و صلوه تاليف نمود كه عمرش كفاف
تكميل و ختم آن را نداد. ملا محمد در محرم سال 1297 ه.ق در اين شهر
وفات يافت و جنازه اش به نجف اشرف حمل و در آنجا دفن گرديد.
ابيات زير از اوست:
بر دلم چون رقم نقش رخ يار زدند
آتشم يكسره بر دفتر و دستار زدند
راحت و عيش و سكونم همه از ياد برفت
چون حريفان سخن از طره طرار زدند
رسم و آئين صلاح از من ديوانه مجو
كوس رسوائي ما بر سر بازار زدند
بيقرارم اگر از عشق عجب نيست كه اين
آتشي هست كه بر ثابت و سيار زدند
امشبم ناله مستانه زند شور دگر دي
ندانم چو بر آن باده گلنار زدند
زلف برچهره شكستند دگر دل شكنان
وه كه بر حاصل ما برق شرر نار زدند
روي بنماي بداند كه عشاق چرا؟
دست از سبعه بريدند و به زنار زدند
بخردمندي صاحب نشوي مست غرور كه
در اين راه بسي بر دل هشيار زدند
حاج ميرزا ابوالقاسم نراقي
حاج ميرزا ابوالقاسم
نراقي ملقب به نجم الدين فرزند حاج محمد بن مولانا احمد فاضل نراقي از
علماي معروف خاندان نراقي است.
وي به سال 1252 ه.ق در كاشان متولد شد. و در فقه و اصول بسيار مهارت
داشت. او تاليفات ارزنده اي نيز از خود بجاي گذارد. از جمله: تسهيل
الدليل في الفقه،آثار الرحمه في علامات الظهور، تفريغ الفواد و از همه
مهمتر كتابي در رجال به نام شعب المقال في درجات الرجال يا (احوال
الرجال) كه آن را در روز جمعه بيست و هفتم ربيع الثاني سال 1291 ه.ق
موافق با عدد حروف (فراغي) به اتمام رسانيده است. از شاگردان برجسته
ميرزا ابوالقاسم مرحوم آيت الله سيد محمد حسين رضوي است.
مدفن ميرزا ابوالقاسم در مزار شيخان قم جنب قبر ميرزاي قمي جد مادري او
است. آيت الله سيد محمد علوي ماده تاريخ وفات ميرزا ابوالقاسم را
بدينگونه سروده است:
آن دم كه به گلزار جنان رخت كشيدي
آن عالم فرزانه ازين خانه محنت
دل بود در انديشه تاريخ كه ناگه
سرود خرد ( او بخراميد بجنت) 1319
حاج ملا مهدي بن ابي ذر نراقي
وي برادر ملا احمد فاضل
نراقي است كه پس از مرگ پدر خود به سال 1209 ه.ق در كاشان به دنيا آمد
و بدين سبب نام او را نام پدر (مهدي) ناميدند و چون كوچكترين فرزند ملا
مهدي نراقي بود او را آقا كوچك لقب داده بودند ولي هنگامي كه محمد شاه
قاجار از اصفهان مراجعت كرده بود و قصد رفتن به تهران را داشت در كاشان
با ملا مهدي ملاقات كرد و به جاي لقب آقا كوچك به او عنوان «آقا بزرگ»
را داد.
آقا بزرگ يكي از علماي بزرگ خاندان نراقي كاشان است. كه در خدمت علماي
بزرگي چون: محمد سعيد بن شيخ يوسف دينوري، ملا احمد فاضل، وحيد
بهبهاني، شيخ جعفر نجفي صاحب كشف الغطا و سيد جواد عاملي به كسب دانش
پرداخت و به دريافت اجازه نايل گرديد.
از آثار او: كتاب تنقيح الاصول در دو مجلد و شرح بر ارشاد به نام
المقاصد العليه مي باشد.
وي در سال 1268 ه.ق بدرود زندگي گفت، جنازه او را به قم حمل و در آنجا
به خاك سپردند مدفنش نزديك بقعه ابن بابويه قرار دارد.
مسجد آقا بزرگ (واقع در خيابان فاضل نراقي كاشان) كه يكي از بناهاي
زيبا و ارزنده روزگار قاجاريه است براي همين ملا مهدي (آقا بزرگ) با
هزينه يكي از پدر زنهايش به نام (حاج محمد تقي خانبان) در سال 1248 ه.ق
ساخته شده است.
ملا مهدي هفت پسر داشته است كه يكي از آنها حاج ملا محمد علي (متوفي
1285 ه.ق) از علماي بزرگ اين دودمان است.
مولانا حاج محمد حسن نطنزي
شيخ المشايخ حاجي ملا
محمد حسن نطنزي (عبد علي شاه) فرزند مولانا احمد نطنزي و نوه دختري
فاضل نراقي بود كه در سال 1232 ه.ق د ركاشان متولد گرديد.
تحصيلات خود را در كاشان نزد پدر و شاگرد جد مادري خود ادامه داده و در
خدمت ملا سيد محمد تقي مجتهد كاشاني به پايان رسانيد و در فقه و اصول و
حكمت و الهيات از استادان مسلم شد بعد رهسپار كرمان گرديد و به خدمت
حاجي سيد محمد علي (كه از مشايخ نعمت اللهي بود) رسيد و سپس از آنجا
عازم شيراز شد و از محضر حاجي ميرزا كوچك شيرازي (رحمتعلي شاه) اقتباس
فوائد كرد و از طرف او به لقب عبد علي شاه ملقب گرديد.
ديوان اشعار او در حدود ده هزار بيت مي باشد وفات وي به سال 1302ه.ق در
كاشان اتفاق افتاد و در بقعه خواجه تاج الدين مدفون شد.
غزل زير از اوست:
مژده اي همنفسان كوي مغان است اينجا
رخ متابيد كه خلوتگه جان است اينجا
همه اسرار دو كون از شرفات ملكوت
تا نظرگاه جهان فاش و عيان است اينجا
همه هشدار كه كورانه نه بگذاري پاي
كز ازل منظر صاحب نظران است اينجا
محنت و رنج جهان را همه پا بر سر نه
كه سلامتگه رندان جهان است اينجا
اين نه خلوتگه مفتي كه نهي سرزده پاي
آستان حرم پير مغان است اينجا
هر گدائي نبرد راه به سر منزل انس
صد سكندر ز پي نام و نشان است اينجا
مولانا حاج محمد حسين
نطنزي كاشاني
وي فرزند مولانا حاج
احمد نطنزي و نوه دختري مولانا احمد فاضل نراقي، كه از اجله علما و
فقهاي نيمه دوم قرن سيزدهم و اوايل قرن چهاردهم كاشان بود.
ايشان گذشته از علوم ديني در فلسفه و حكمت و ادب پارسي و تازي بويژه
نجوم و رياضي از استادان مسلم عصر خويش بوده اند.
او به سال 1235 ه.ق در كاشان متولد و به سال 1322 ه.ق در گذشت. تربتشان
در كاشان مقابل بقعه مولانا محمد محسن فيض كاشاني است.
حاج صدر العلماء نطنزي
عبدالعلي بن عبدالباقي
ملقب به صدر العلماء نطنزي از مشاهير علماي نيمه دوم سده سيزده ه.ق و
از مجاهدان صدر اول مشروطيت دركاشان بوده است.
وي حفيد علامه حاج ملا احمد نطنزي (داماد فاضل نراقي) بوده كه در حدود
سال 1225 شمسي متولد شد. و در كاشان به فراگيري علوم و معارف اسلامي
پرداخت و از محضر بزرگان آن ديار بهره هاي شايان برد و از اين طريق به
درجات والاي علمي ارتقاء يافته وبه گذشت زمان در رديف علماي بزرگ كاشان
در عصر خويش درآمده است.
مرحوم حاج صدرالعلماء نطنزي گذشته از اقامه نماز جماعت و ارشاد در
كاشان به تدريس دروس حوزوي نيز اشتغال داشته است. وي در نهضت تنباكو كه
به رهبري ميرزاي بزرگ شيرازي طي سالهاي (1308-1309ه.ق) در ايران روي
داد و منجر به شكست استعمار انگليس گرديد و نيز در جنبش مشروطيت
(1323-1325ه.ق) كه با قيام و رهبري روحانيت در ايران شكل گرفت از جمله
علماي بزرگ مجاهد بوده كه در تهران و كاشان نقشي سازنده، به عهده داشته
است.
حاج صدرالعلماء در آذرماه 1304 شمسي درتهران بدرود حيات گفته و در شهر
مقدس قم جنب مزار شيخان مدفون گرديده است.
حاج ميرزا محمد نطنزي
(كاشاني)
آيت الله ميرزا محمد
نطنزي كاشاني فرزند علامه ميرزا ابوتراب نطنزي (متولد 1262 ه.ق) سبط
علامه حاج ملا احمد نراقي (معروف به فاضل) از علماي بزرگ قرن سيزدهم
هجري در كاشان بوده است. وي تحصيلاتش را در نزد پدر و نيز عمويش مرحوم
ايت الله العظمي حاج ملا محمد حسين نطنزي تكميل نمود و پس از ارتقاء به
مقامات بلندعلمي به تدريس و افاضه پرداخته و از اساتيد بنام علوم
اسلامي در عصر خويش بشمار مي رفت.
ميرزا محمد نطنزي درعلوم مختلف اسلامي تبحر كافي داشته و بخصوص تسلط وي
در علوم ادبي و حفظ اشعار عربي حيرت انگيز بوده است. اعتمادالسلطنه در
الماثر و الاثار از وي چنين ياد كرده: «خلف الصدق ميرزا ابوتراب مدرس
مدرسه خاقان. مغفور به كاشان در شعر ادب و حفظ قصائد شعرا عرب اعجوبه
عصر است.»
گفته اند: در سفري كه سيد جمال الدين اسد آبادي به كاشان داشته پس از
ملاقات با برخي از علماي بزرگ آن ديار از جمله ميرزا محمد نطنزي از او
تمجيد كرده و به نبوغ علمي و فوق العادگي وي اعتراف كرده است.
ميرزا محمد نطنزي در اوائل قرن چهاردهم هجري دركاشان چشم از جهان
فروبسته و دربقعه مرحوم حاج ملا محمد حسين نطنزي مقابل تربت علامه ملا
محسن فيض كاشاني مدفون گرديده است.
حاج ملا احمد نطنزي
آيت الله العظمي حاج
ملا احمد نطنزي كاشاني از مراجع بزرگ قرن سيزدهم هجري و از اعاظم فقهاي
شيعه است. وي در نطنز متولد شده و در كاشان به تحصيل علوم اسلامي
پرداخت. و سپس در نزد علامه حاج ملا احمد نراقي صاحب كتاب معراج
السعاده و مستندالشيعه تحصيلات خود را تكميل نمود و در اثر نبوغ علمي
خاصي كه داشت مورد توجه استادش فاضل نراقي قرار گرفت.
حاج ملا احمد نطنزي در كاشان داراي حوزه درسي بزرگي بود. او شاگردان
بزرگي را تربيت كرده و تاليفاتي در فقه و اصول و ديگر علوم اسلامي
داشته است.
ضرابي در تاريخ كاشان از وي چنين ياد كرده:« و طبقه ديگر از طوايف
علماي اعلام مرحوم حاجي ملا احمد نطنزي اعلي الله مقامه بوده با كمال
علم و فضل و تقوي الحق عالمي تحرير و فاضلي بي نظير بوده، مسقط الراس
او نطنز ولي محل اقامت و علاقه او كاشان است، مراتب كمالات و كرامات او
شايع تر از اين است كه اين ضعيف تشريح نمايد.»
وي پنج پسر داشته كه همگي از علماي زمان خود بوده اند و از آن ميان دو
تن از ايشان از چهره هاي ممتاز علمي قرون اخيراند: يكي مرحوم علامه
ميرزا ابوتراب نطنزي (متولد 1262 ه.ق) و ديگري حاج ملا محمد حسين نطنزي
(متولد 1322 ه.ق) كه هر دو در جامعيت علوم و فنون مختلف عقلي و نقلي از
جمله فقه و اصول، فلسفه و حكمت اسلامي و رياضيات فوق العادگي داشته
اند.
گذشته از مولف تاريخ كاشان ديگر مورخان و تذكره نويسان نيز همچون آيت
الله ملا حبيب الله شريف كاشاني در لباب الالقاب و آيت الله رضوي
كاشاني در العندبيل از وي تمجيد كرده اند.
مرحوم آيت الله حاج
شيخ مهدي نجفي (ره)
آيت الله حاج شيخ مهدي
نجفي كاشاني (اعلي الله مقامه) ازعلماي بزرگ معاصر كاشان بود. وي در
ماه رمضان سال 1293 ه.ق در اين شهر متولد شد و مقدمات و سطوح را در
كاشان و اصفهان و مدتي هم در قزوين خواند و سپس به منظور تكميل تحصيلات
خويش عازم نجف اشرف شد و از محضر درس بزرگان حوزه نجف همچون مرحوم آيت
الله آخوند خراساني (صاحب كفايه) استفاده نمود. و پس از چهار سال اقامت
در نجف بر اثر عوارضي به كاشان آمد.
وي مجددا رهسپار نجف اشرف شده ومدت هفت سال ديگر در آن ديار اقامت داشت
و از حوزه درس علماي بزرگ نجف مخصوصا آيت الله شريعت اصفهاني بهره هاي
شايان برده و به درجات عالي علمي ارتقاء يافت.
آيت الله نجفي (ره) سپس به خواهش و اصرار جمعي از مومنين به كاشان آمده
و در محله محتشم اقامت نمود و گذشته از اقامه نماز جماعت، به تدريس و
ارشاد مردم مشغول بود.
مرحوم حاج شيخ مهدي نجفي درزهد و تقوي و قناعت نفس و در عفت و ورع و
مناعت ضرب المثل بوده و در ميان عام و خاص مشهور به نفسي مطمئن و دلي
آرام با خضوع و خشوع و مهابتي عظيم بوده است. وي علاوه بر اين كه در
علوم عربيت، فقه، اصول و تفسير قرآن استاد مسلمي بوده، در اخبار و
احاديث و تاريخ اسلام نيز يد طولا و اطلاعات وسيعي داشته است.
آيت الله حاج شيخ مهدي نجفي در سن هشتاد و يك سالگي در سال 1374 قمري
در ماه مبارك رمضان ديده از جهان فروبست و به جوار رحمت حق تعالي
شتافت.
مرحوم آيت الله
حاج شيخ علي نجفي كاشاني(ره)
مرحوم آيت الله حاج شيخ
علي آقا نجفي (ره) در سال 1300 ه.ش در كاشان در بيت علم و تقوا ديده به
جهان گشود. والد بزرگوارش عالم رباني مرحوم آيت الله حاج شيخ مهدي نجفي
(رحمه الله عليه) از علماي بزرگ معاصر كاشان و از نوادر اتقياء زمان
بود. آيت الله نجفي درسال 1361 قمري براي تحصيل علوم ديني و ادامه راه
والد، عزم سفر به نجف اشرف نمود و با ورود به آن حوزه علمي مقدس با
جديتي كم نظير به تحصيل پرداخت، و با كسب فيض از محضر عالمان و فقيهان
بزرگ آن آستان علم و حقيقت تمام دوره سطح و خارج خود را در مدت ده سال
گذراند وبه مدارج عالي علم ارتقاء يافت و به درجه اجتهاد نائل شد.
وي پس از آن كه مكاسب و كفايه را نزد آيت الله آقا ميرزا حسن يزدي به
پايان رسانيد در درس خارج مراجع و آيات عظام نجف اشرف به ويژه مرحوم
آيت الله العظمي حكيم و مرحوم آيت الله العظمي سيد عبدالهادي شيرازي
حاضر شد و از محضر آن استادان بزرگ بهره ها گرفت.
آيت الله نجفي همواره سعي داشت تا از طريق قرآن و روايات و احاديث
اسلامي، اسلام راستين را به آن شكل حقيقي اش به مردم بشناساند و جامعه
را از انحطاط اخلاقي دور نگه دارد و مسائل تربيتي و اخلاقي همراه با
تعاليم و رهنمودهاي حيات بخش قرآن كريم را در ميان مردم احياء نمايد.
از اين رو با تلاش و كوشش فوق العاده و با ايمان و خلوص شگرف به انجام
اين رسالت مهم پرداخت و از راه تفسير قرآن مجيد و تبيين حقايق و معارف
الهي با تزكيه نفوس و تهذيب اخلاق و احياي ارزشهاي اصيل اسلامي، رسالت
خود را تبليغ نمود و همواره تا پايان عمر به نشر سنن و حقوق و اخلاق
الهي و گسترش فرهنگ اسلامي پرداخت. آن مرحوم گذشته از جامعيت درعلوم
وتسلط كامل در فقه، اصول، رجال، درايه، كلام، ادبيات و … و تبحر كافي
در علم هيئت و نجوم قديم، يكي از مفسرين بزرگ معاصر و صاحب نظر در
تفسير قرآن مجيد بود.
پس از سالها تدريس، تبليغ و تفسير و امر به معروف و نهي از منكر و جواب
دادن به شبهات و قلم زدن در راه بيان حقايق و فرهنگ و معارف اسلامي
سرانجام اين ستاره فروزان در آسمان علم و تقوا، افول كرد و در عصر روز
پنجشنبه 23 مردادماه 1365 شمسي مصادف با شب جمعه و شب عرفه روح
ملكوتياش با پاسخ لبيك به نداي ( ارجعي الي ربك راضيه مرضيه) به سوي
ملكوت اعلي و جوار رحمت حق تعالي به پرواز درآمد.
شيخ يحيي كاشاني
آقا شيخ يحيي كاشاني در
دهم ذي الحجه الحرام سال 1293 ه.ق در كاشان متولد شد. بعد از تحصيلات
فارسي و مقدمات عربي در نزد جد خود مرحوم ملا محمد حسين نطنزي تلمذ
نمود و مختصري از هيئت و حساب قديم را نيز در نزد والد خود آموخت.
وي به سال 1312 ه.ق براي تكميل تحصيلات خود به اصفهان و نجف اشرف
مسافرت نموده و تا سال 1317 ه.ق به تحصيلات خود ادامه داد. درانجمن سري
مشغول نوشتن مقالات و فرستادن به اداره حبل المتين بود. انتشار اين
مقالات باعث شد كه امين السلطان عموم جرايد فارسي را كه در خارج طبع مي
شد منع نمايد و پس از چندي شيخ يحيي نيز به واسطه نشر اين مقالات كه بر
عليه حكومت وقت بود دستگير و به اردبيل تبعيد شد.
كتاب بيداري ايرانيان در مورد او مي نويسد: بيدار كننده ايرانيان،
منادي مسلمانان، هواخواه حريت، موسس مشروطيت، دبير و مدير جريده مجلس
آقا شيخ يحيي كاشاني … د ربدو مشروطيت به تهران آمده و دبيري جريده حبل
المتين يوميه را به عهده گرفته از شماره اول تا نمره 220 يا بيشتر
نوشته، آنگاه تحرير جريده مجلس را متقبل شده از نمره هيجده (سال دوم)
تا نمره 154 كه تعطيل شد تحرير مي نمود.
به هر حال شيخ يحيي در سال 1323 به كاشان آمد و به واسطه همنشيني و
نزديكي با آقا علي نراقي افكار و عقايد سياسي و آزادي خواهي او در
روحيه جوانان و طلابي كه در پيرامون نراقي (در مدرسه آقا بزرگ) گرد
آمده بودند سرايت كرده و جنبش فكري در ميان آنها پديد آورد.
در تاريخ محرم سال 1333 ه.ق روزنامه (شهاب ثاقب) به مديريت و سرپرستي
آقاي احمد مدير نراقي و به سردبيري و قلم شيخ يحيي به طور هفتگي در هشت
صفحه منتشر شد و پس از شش ماه هفته اي دو شماره و به قطع بزرگ تا محرم
سال 1334 ه.ق در يكصد و يك شماره چاپ شد و در پيش آمد داستان مهاجرت و
تعطيل مجلس و جرايد، اين روزنامه هم تعطيل گرديد.
شيخ يحيي در پايان جنگ بين الملل اول راهنمائي و رياست هيئت نويسندگان
روزنامه يوميه (ايران) را كه از مهمترين روزنامه هاي وقت بود به عهده
گرفت و تا به هنگام مرگ (نوزدهم اسفند ماه سال 1308 شمسي) كه در سن 56
سالگي با سربلندي زندگي را بدرود گفت قلم را از كف ننهاد.
شيخ يحيي با آن كه در اواخر زندگي و پس از تمام كردن اموال موروثي خود
تا حدي به سختي و تهيدستي زندگي مي كرد با اين حال از پذيرفتن هر گونه
مقام و منصب و حقوق دولتي و قضايي و يا فرهنگي كه بارها به او پشنهاد
مي گرديد خودداري نمود و از اين راه همت بلند، عزت نفس و بي نيازي را
كه شعار اخلاقي وي بود پيوسته با نام نيكو و آثار بي مانند خود باقي
گذارد.
ميرزا ابو تراب نطنزي
ميرزا ابو تراب به سال
1221 ه.ق در كاشان متولد شد. وي يكي از معروفترين علماي قرن سيزدهم
هجري است كه عمر نسبتا كوتاهي داشته است. او فرزند مولانا احمدنطنزي و
برادر بزرگتر حجه الاسلام ملا محمد حسين نطنزي و حاج ملا حسن نطنزي مي
باشد ميرزا ابو تراب طبع شعر نيز داشته است او در سال 1262 ه.ق در
گذشت.
صاحب لباب الالقاب مي نويسد: وي از مشاهير فضلا و معاريف علما بود كه
مهارت زيادي در رياضت داشته وجامع فنون شرعيه و عقليه بود و...
از اشعار لطيف اوست:
ترا هر گه به عارض سنبل عنبر فشان ريزد
بخاك راه دلها از شكنجش خون چكان ريزد
ز هجرت تير آهم برشكافد مغفر گردون
ز جورت خون دل زا چشمم اي نامهربان ريزد
آخوند ملا محمد جوشقاني
كاشاني
فيلسوف نامدار و
حكيم آخوند ملا محمد كاشي از علماي بزرگ قرن اخير و از اساتيد مسلم
فلسفه و حكمت اسلامي زمان خود بوده كه دراصفهان مي زيسته. وي معاصر
جهانگير خان قشقايي فيلسوف معروف اسلامي و شاگرد حكيم الهي مرحوم آقا
محمد رضا قمشه اي (از اعاظم حكما و بزرگان عرفاي قرون اخير) بوده و تا
پايان عمر در مدرسه صدر اصفهان مانند مرحوم جهانگير خان با تجرد به سر
مي برده است.
به گفته آيت الله شهيد مطهري وي مردي مرتاض بوده و حالات عجيبه از او
ظاهر مي شده است. بسياري از شخصيتهاي بزرگ علمي ايران در قرن اخير از
جمله مرجع بزرگ مرحوم آيت الله العظمي بروجردي و مرحوم آيت الله حاج
آقا رحيم ارباب اصفهاني و گروهي ديگر از شاگردان وي بوده اند.
آخوند كاشي در سال 1249 هجري قمري متولد و در سال 1333 هجري قمري در
اصفهان بدرود حيات گفته و در مزار تخته فولاد نزديك قبر ميرزا جهانگير
خان دفن شده است.
منبع :
مشاهير كاشان ، حسين فرخ يار
|